Rómhánach agus Biosántach

Is bailiúchán beag d’ábhar Rómhánach atá in Ard-Mhúsaem na hÉireann ach bailiúchán ionadaíoch atá ann ina bhfuil timpeall 1,200 mír, idir réada laethúla agus maisitheacha agus réada séadchomharthaí. Cuireadh an bailiúchán le chéile sa 19ú haois agus i dtús an 20ú haois chun músaem a bhunú, an músaem as ar eascair Ard-Mhúsaem na hÉireann. Ar go leor bealaí, mar sin, tá an bailiúchán Rómhánach i gcroílár bunú Mhúsaem an lae inniu. Tá an bailiúchán, ina bhfuil ábhar Biosántach agus Éatrúscach, déanta suas de thabhartais, de thiomnachtaí agus de cheannacháin ó bhailitheoirí, chomh maith le réada ó thochailtí a d’urraigh an Músaem. Cé nach bhfuil an stair ar eolas i gcás cuid den ábhar a tháinig ó bhailitheoirí, tá déantáin thábhachtacha eile ann a thagann ó shuíomhanna aitheanta san Iodáil, san Éigipt, sa Chipir agus in áiteanna eile sa Mheánmhuir. Tá tábhacht ar leith ag baint le réada Rómhánacha a fuair H.H. Kitchener idir 1881 - 1881 i dtochailtí; réada eile a fuarthas i dtochailtí a rinne Ciste Taiscéalaíochta na hÉigipte idir 1901 agus 1909; agus i dtochailtí a rinne Scoil Seandálaíochta na Breataine i 1912.

I measc na mbloghanna seandálaíochta tá bloghanna de phlástar balla péinteáilte, bloghanna de stucó, mósáic talún, tulfheistithe bunsileáin tíle dín terracotta agus plaiceanna comórtha marmair. I measc na réada cloiche is luaithe tá síothal luaithriúil Éatrúscach ón séú go dtí an cúigiú haois RCh. I measc na réada cloiche eile tá dealbha eile a thagann ón gcéad Aois RCh agus ón gcéad Aois AD, cosúil le fíoracha, bráidealbha, cloigne agus bloghanna tuama.

Tá réimse fíoracha terracotta agus deilbhíní cré-umha ann freisin, lena n-áirítear samplaí Éatrúscacha ón séú go dtí an cúigiú hAois RCh. I measc na ndeilbhíní cré-umha Rómhánacha ón gcéad go dtí an dara hAois AD, tá léiriúcháin de Véineas agus Earcail. I measc na réada cré-umha eile tá scáthán, ionstraimí poitigéara, soithí, lampaí, suitigh troscán, scríobairí, eochair agus stampa. Tá réimse leathan de shoithí gloine ann, ábhar ó shochraidí agus ó thithe cónaithe san áireamh.

Tá samplaí de bhabhlaí Éatrúscacha ón séú go dtí an ceathrú haois sa bhailiúchán potaireachta. I measc na n-earraí Rómhánach atá ann, a thagann ón gcéad go dtí an ceathrú haois AD, tá réimse de chineálacha soithí cosúil le babhlaí, miasa, crúiscíní, amfaraí agus crúscaí. Tá éagsúlacht leathan de lampaí ceirmeacha ann freisin.

Tá réimse leathan de bhoinn Rómhánacha ann, a chlúdaíonn samplaí Gréagacha, Heilléanaíoch agus Biosántacha, rud a fhágann go bhfuil bailiúchán cuimsitheach ar chaighdeán maith ann i gcomhair comparáide.

Tá samplaí de chaighdeán ard seodra ann, fáinní cluaise, dealga agus fáinní méara san áireamh. Tá 109 blogh teicstíle sa bhailiúchán agus tháinig siad go léir ó thochailt thuamaí Gréag-Rómhánacha carraig-ghearrtha ag Panopolis ársa san Éigipt. Tá iarsmaí léinte agus baill éadaigh, málaí agus réada teicstíle eile sa bhailiúchán, a thagann ó idir an tríú agus an séú haois AD. Ba í seo an tréimhse tar éis dheireadh riail na Róimhe san Éigipt ach roimh ghabháil na nIoslamach i 641 AD.

Nuair a bhí an bailiúchán á chur le chéile glacadh cinneadh macasamhail de sheoda Rómhánacha tábhachtacha, cosúil leis an taisce airgid ó Hildesheim sa Ghearmáin, a fháil. Cuireadh cóipeanna de bhráidealbha, bloghanna ailtireachta, fíoracha cré-umha agus réada agus plaiceanna eabhair leis an mbailiúchán freisin, agus tá siad seo mar shócmhainn chultúrtha thábhachtach ag an Músaem go dtí an lá atá inniu ann.

 
Dearadh Gréasáin le Arekibo