Comóradh

Léirmhíniú ar 1916

Rinne glúnta difriúla comóradh ar 1916 ar bhealaí difriúla. Tá easaontas idir lucht léinn agus tráchtairí maidir lena léirmhíniú ar a thábhacht, uaireanta chuaigh an méid a d’fhoghlaim siad go polaitiúil chomh mór i gcion ar a dtuairimí is a chuaigh an t-eolas a bhí acu ar an ábhar. Cibé ciall a bhaineann tú as a thionchar áfach, is léir go bhfuil eolas ar 1916 agus na himeachtaí a lean é riachtanach le go mbeadh tuiscint againn ar stair agus fhorbairt pholaitiúil na hÉireann nua-aoisí.

Leabhar na hAiséirghe, le hArt O’Murnaghan

Bunaíodh coiste i 1923 chun comóradh a dhéanamh orthu siúd a fuair bás i 1916 agus i gCogadh na Saoirse. Fuair an tionscadal maoiniú ó shíntiúis phoiblí agus beartaíodh ar leabhar veillim dathmhaisithe a choimisiúnú, Leabhar na hAiséirghe (Book of the Resurrection). Rugadh O’Murnaghan i Southampton in 1872. Ba d’iaróibh Éireannach é agus bhog sé go Baile Átha Cliath in 1898 agus bhí sé ina bhall díograiseach de Chonradh na Gaeilge. Ba ealaíontóir féinmhúinte é, chomh maith le bheith ina dhathmhaisitheoir, ina challagrafóir agus ina dhearthóir stáitse den scoth. D’oibrigh sé ar an tionscadal ar dtús ó 1924 go 1928, agus thóg sé suas le bliain gach leathanach a chríochnú. Nuair a d’fhill sé ar an obair i 1937, bhí an bunchoiste imithe ar lánscor, agus bhí an maoiniú á sholáthar ag Joseph McGarrity, pátrún ealaíne saibhir ó Philadelphia a rugadh in Éirinn. Faoi 1952, bhí 26 leathanach fíorálainn críochnaithe ag O’Murnaghan, ina bhfuair sé spreagadh ó lámhscríbhinní ársa Éireannacha, ó ealaín oirthearach agus ó mhisteachas an ealaíontóra féin.

Ag cuimhneamh ar 1916

Toisc na céille ceannaithe a bhí ann mar thoradh ar an gcogadh cathartha, an deighilt agus an cruatan eacnamaíochta ba bheag an comóradh a rinneadh ar 1916 agus ar Chogadh na Saoirse sna chéad bhlianta ina ndiaidh. Bhí príomhról ag Éamon de Valera sa chinneadh chun Liosta na Laochra a dhréachtú i 1936. Ba liosta a bhí anseo de na garastúin go léir ó 1916, sínithe ag an dream a tháinig slán nó, i gcás na ndaoine a cailleadh, ag na hoifigigh shinsearacha a tháinig slán. Ag an gcomóradh 25 bliain i 1941 cuireadh taispeántas ar siúl san Ard-Mhúsaem agus eisíodh boinn de shean-saighdiúirí 1916 agus Chogadh na Saoirse. Ba é an comóradh ba shuntasaí ar fad ná an comóradh 50 bliain i 1966. Rinne paráidí míleata, glóir-réimeanna, athachtú, scannáin agus taispeántais comóradh ar eachtraí 1916. Sna blianta a lean, chuaigh imeachtaí i dTuaisceart Éireann i bhfeidhm ar an gcomóradh bliantúil agus cuireadh deireadh le paráid mhíleata na Cásca sna 1970í. Bhí an comóradh 75 bliain i 1991 i bhfad níos ciúine. Rinneadh an comóradh 90 bliain in 2006, ar ullmhaíodh an taispeántas seo dó, a chomóradh ar bhealach níos suntasaí agus bhí go leor imeachtaí, ceiliúradh agus paráid mhíleata réasúnta mór i gceist leis.

 
Dearadh Gréasáin le Arekibo