Ór – Ór na hÉireann

Cúig cinn de bhandaí óir ó Bhéal an Bhealaigh, Co. an Chabháin. An Chré-Umhaois Luath
Tá bailiúchán Ard-Mhúsaem na hÉireann d'órshaothar ón gCré-Umhaois ar cheann de na bailiúcháin is mó agus is tábhachtaí in Iarthar na hEorpa. Is de bharr fhís Acadamh Ríoga na hÉireann atá sé ann, a thug mórán ama agus tiomantais, ón uair a bunaíodh é in 1785, do réada seandálaíochta ó Éirinn a bhailiú. Ó aistríodh é go dtí an Músaem Eolaíochta agus Ealaíne (Ard-Mhúsaem na hÉireann anois) in 1890 lean an bailiúchán ag fás trí thaiscí nua agus trí bhailiúcháin phríobháideacha a fháil.

Tugann an méid ollmhór óir ón gCré-Umhaois in Éirinn le tuiscint go raibh foinsí méine saibhre ar eolas ag na daoine ag an am sin. Cé go bhfuarthas ór in Éirinn ag roinnt mhaith suíomhanna, go háirithe i gCo. Chill Mhantáin agus i gCo. Thír Eoghain, níor éirigh linn fós na foinsí ársa ina bhfuarthas ór a aithint. Na suíomhanna is mó is dóigh a d’aithin agus a shaothraigh daoine réamhstairiúla ná sil-leagain ghláracha ó aibhneacha agus ó shruthanna. Tá an t-ór ‘plásair’ seo síonchaite ó mháthaircharraig agus is féidir é a fháil ag baint úsáide as teicnící simplí ar nós gairbhéal óir a scagadh.

San Eoraip, dátaíonn an fhianaise is luaithe ar órcheardaíocht ón gcúigiú mílaois RCh. Faoi dheireadh na tríú mílaoise bhí órcheardaíocht bunaithe go maith in Éirinn agus sa Bhreatain mar aon le tionscal copair agus umhaíochta ardtáirgiúil. Cé nach bhfuil a fhios againn go beacht conas a fuair muintir na haoise neoilití déanaí in Éirinn taithí ar mhiotalóireacht, tá sé soiléir gur tugadh isteach mar theicníc lánforbartha í. Caithfidh gur daoine a raibh taithí acu cheana féin ag na leibhéil táirgeachta go léir, idir mhian a aithint agus a fháil síos tríd na céimeanna go léir den phróiseas déantúsaíochta, a thug na scileanna riachtanacha miotalóireachta seo isteach go hÉirinn.

Lean an bailiúchán ag fás ar feadh an 20ú hAois. Chuir muince óir a fuarthas i nGleann Insín, Co. an Chláir i 1932 réad tábhachtach eile leis an mbailiúchán agus gach deich mbliana ina dhiaidh sin fuarthas rudaí nua ar fud na tíre. Fuarthas roinnt bailiúcháin phríobháideacha thábhachtacha chomh maith. Tá an taisce de bhoscaí, de dhioscaí agus d’fháiscíní éadaigh a fuarthas i mBaile na hEiscrí, Co. Loch Garman i Meán Fómhair 1990 agus Bailiúchán Northumberland a ceannaíodh i mí na Nollag 1990 tar éis na bailiúcháin náisiúnta a shaibhriú gan cuimse.

 
Dearadh Gréasáin le Arekibo